در رصد روزانه فضای مجازی، «بازآرایی ساختار امنیتی کشور با انتصاب محسن رضایی در شورای عالی امنیت ملی، تقویت روایت ضرورت وحدت و همبستگی داخلی در شرایط جنگی و پساتوافق، تداوم دوگانه دیپلماسی و تقابل با برجستهسازی همزمان اظهارات موافقان و مخالفان توافق با آمریکا، رقابت روایتهای داخلی و خارجی برای تفسیر تحولات منطقه در قالب دوگانههای پیروزی یا عقبنشینی، بازدارندگی یا آسیبپذیری و ثبات یا بحران، و برجستهسازی هشدارهای اقتصادی، فشارهای معیشتی، قطعی برق و ادعاهای محاصره اقتصادی برای القای فرسایش توان حکمرانی» به محور اصلی روایتهای سیاسی، امنیتی، اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است. در کنار این موارد، اخبار مثبتی همچون اجرای نیروگاه خورشیدی ۹۴ مگاواتی در تربت حیدریه، تامین مالی ۱۱۷ همتی بنگاهها از طریق ابزارهای زنجیره تولید، کسب مقام نایب قهرمانی کاراته ایران در آسیای میانه، تولد چهار هزار نوزاد در مرکز درمان ناباروری آذربایجان شرقی و طراحی پلتفرم هوشمند اکتشاف مواد معدنی با هوش مصنوعی نیز در فضای مجازی بازتاب یافته است.
◉ اخبار مثبت
زیرساخت: اجرای نیروگاه خورشیدی ۹۴ مگاواتی در تربت حیدریه، گامی مؤثر در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی است.
علمی: طراحی پلتفرم هوشمند اکتشاف مواد معدنی مبتنی بر هوش مصنوعی، نشان از پیشرفت چشمگیر کشور در بهرهگیری از فناوریهای نوین در صنعت معدن دارد.
اقتصادی: تامین مالی بنگاههای اقتصادی از طریق ابزارهای تامین مالی زنجیره تولید در چهار ماهه نخست سال ۱۴۰۵ از ۱۱۷ همت عبور کرد که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته (۱۴ همت) بیش از ۸.۲ برابر رشد داشته است.
اجتماعی: کسب مقام نایب قهرمانی کاراته ایران در آسیای میانه و تولد چهار هزار نوزاد در مرکز درمان ناباروری آذربایجان شرقی، از اخبار امیدآفرین در حوزه ورزش و سلامت بوده است.
◉ سوژههای فراگیر
سیاست داخلی:
بازآرایی ساختار امنیتی کشور با تمرکز بر انتصاب محسن رضایی در شورای عالی امنیت ملی و گمانهزنی درباره تغییرات بعدی، در صدر روایتهای سیاسی قرار دارد.
تقویت روایت ضرورت وحدت و همبستگی داخلی با تأکید بر لزوم حفظ اعتماد عمومی و انسجام میان مسئولان در شرایط جنگی و پساتوافق، در کانالهای خبری بازتاب یافته است.
تداوم دوگانه دیپلماسی و تقابل، با برجستهسازی همزمان اظهارات موافقان و مخالفان توافق با آمریکا و نبود اجماع در سیاست خارجی، در شبکههای اجتماعی مشهود است.
رقابت روایتهای داخلی و خارجی برای تفسیر تحولات منطقهای در قالب دوگانههای «پیروزی یا عقبنشینی»، «بازدارندگی یا آسیبپذیری» و «ثبات یا بحران»، در فضای مجازی دنبال میشود.
بازنشر اظهارات چهرههای مخالف درباره خیزش مجدد و نارضایتی عمومی، برای القای فراگیرشدن مطالبه تغییر سیاسی در جامعه، در کانالهای مخالف پررنگ شده است.
تشدید حواشی پیرامون حجاب و پلمب اماکن با بازتاب اظهارات وزارت کشور و واکنشهای موافق و مخالف، در محافل فرهنگی و اجتماعی مطرح شده است.
سیاست خارجی:
تضعیف روایت پیروزی غرب با انتشار گزارشهای رسانههای معتبر خارجی درباره هزینههای جنگ، محدودیتهای نظامی و دشواری دستیابی به اهداف راهبردی، در تحلیلهای بینالمللی پررنگ شده است.
تشدید گمانهزنیها از سفر دکتر قالیباف و دکتر عراقچی به پاکستان، در کانالهای دیپلماتیک دنبال میشود.
روایت حرکت بخشی از محافل راهبردی آمریکا از «حمله نظامی محدود» به سمت طراحی یک معماری جامع مهار ایران ذیل تحریم و انسداد زنجیره تأمین، کنترل مسیرهای دریایی، تقویت متحدان منطقهای و عملیات سایبری، در رسانههای تحلیلی مطرح شده است.
نمایش شکنندگی نظم امنیتی منطقه پس از جنگ با تمرکز بر حملات یمن، تحرکات رژیم صهیونیستی، حمله به نفتکشها و تنشهای دریایی، در محافل امنیتی بازتاب یافته است.
اقتصادی:
برجستهسازی هشدارهای اقتصادی، فشارهای معیشتی، قطعی برق و ادعاهای محاصره اقتصادی، برای القای فرسایش توان حکمرانی و تعمیق نارضایتی اجتماعی توسط برخی رسانههای داخلی، در محافل اقتصادی و رسانههای مخالف برجسته شده است.
◉ جریانسازی
وبسایت الجزیره با تلاش برای تغییر دال مرکزی حکمرانی از «تهدید» به «فرصت»، این گزاره را مطرح میکند که عبور از دورهای که ایران صرفاً در موقعیت واکنشی قرار داشت، باید به بازنگری در شیوه حکمرانی داخلی و مناسبات خارجی منجر شود.
وبسایت گاردین با برجستهسازی هشدار «جنگ بیانتها»، با تکیه بر ورود درگیری به ماه ششم و مقایسه آن با تجربه افغانستان، به القای این گزاره میپردازد که طولانی شدن جنگ میتواند آمریکا را از هدف اولیه به مدیریت دائمی یک بحران سوق دهد.
وبسایت سیانان با بازنمایی بحران در تعریف نقطه پایان جنگ، این روایت را مطرح میکند که مسئله برای آمریکا دیگر «چگونه ایران را شکست دهیم» نیست، بلکه «چگونه بدون پذیرش شکست، از جنگ خارج شویم» است.
وبسایت بیبیسی فارسی با امنیتیسازی پرونده قتل حمیدرضا رجبزاده و برجستهسازی روایتهای متناقض درباره انگیزه قتل، جزئیات پرونده و بازداشت افراد مرتبط، درصدد نمایش ناامنی داخلی، القای آشفتگی در اطلاعرسانی و تضعیف اعتماد عمومی به کارآمدی نهادهای انتظامی و قضایی است.
یادداشت محمدجواد ظریف با بینالمللیسازی اپوزیسیون محور اعتراضات و بازتاب تجمع ایرانیان در کشورهای اروپایی و برجستهسازی شعارها علیه اعدامها و حمایت از رضا پهلوی، درصدد پیوند زدن مطالبات حقوق بشری با پروژه آلترناتیوسازی سیاسی و القای وجود پشتوانه فراملی برای جریانهای مخالف جمهوری اسلامی است.
وبسایت سیانبیسی با بازنمایی شکلگیری جبهه جدید در جنگ فناوری، با قرار گرفتن پهپادها، نرمافزار، گواهیدهی و خدمات انطباق در کنار تجارت کالا، به عنوان نشانهای از گسترش دامنه رقابت راهبردی آمریکا و چین به زیرساختهای نامرئی اقتصاد دیجیتال میپردازد.
تلگرام ایران اینترنشنال با القای معکوس شدن اثر فشار نظامی بر مطالبات تهران، بر این نکته تأکید دارد که آنچه قرار بود به عقبنشینی ایران منجر شود، اکنون به افزایش سطح مطالبات و تبدیل هرمز به اهرم پررنگتر چانهزنی انجامیده است.
◉ ترندکاوی
تلگرام:
بررسی و رصد فضای تلگرام در ۴۸ ساعت گذشته نشان میدهد که هشتگهای اقتصادی از جمله #طلا_گرمی، #آبشده_نقدی، #سکه_نقدی و #سکه_حواله همچنان در صدر هشتگهای صعودی این بستر قرار دارند که بیانگر تداوم توجه و نگرانی کاربران نسبت به شرایط اقتصادی و بازار طلا و سکه است. در ادامه، هشتگهای مرتبط با بازار بورس از جمله #اهرم، #نزولی و #جمعآوری_صف_فروش نیز با افزایش انتشار و بازنشر مواجه شدند که میتواند نشاندهنده افزایش نسبی فعالیت و توجه کاربران به معاملات و تحولات بازار سرمایه باشد. همچنین هشتگهای مرتبط با حوزه انرژی از جمله #گاز_طبیعی، #ذغال_سنگ، #قیمت_انرژی، #گازوئیل و #نفت_اوپک بدون تغییر محسوسی همچنان در میان هشتگهای پرتکرار این بستر قرار داشتند. در سوی دیگر، با عبور از مناسبت روز خبرنگار، هشتگهای #خبرنگار و #روز_خبرنگار با کاهش قابل توجهی در میزان انتشار و بازنشر مواجه شدند.
ایتا:
بررسی و رصد فضای ایتا در ۴۸ ساعت گذشته نشان میدهد که هشتگهای #روز_خبرنگار و #خبرنگار همزمان با فرارسیدن روز خبرنگار در صدر هشتگهای صعودی این بستر قرار گرفتند و افزایش قابل توجهی در میزان انتشار و بازنشر داشتند. همچنین در پی انتشار خبر شهادت حمیدرضا رجبزاده، هشتگهای #حمیدرضا_رجب_زاده و #شهید_حمیدرضا_رجب_زاده نیز با رشد محسوسی در میزان انتشار مواجه شدند. در مقابل، هشتگهای #جمعه و #امام_زمان پس از عبور از روز جمعه و مناسبت زیارت خاصه حضرت ولی عصر (عج)، مطابق الگوی هفتههای گذشته روندی کاهشی را تجربه کردند.
اینستاگرام:
بررسی و رصد فضای اینستاگرام در ۴۸ ساعت گذشته نشان میدهد که در کنار هشتگهای همیشگی مرتبط با سبک زندگی، تفریح، سرگرمی، مد و پوشاک، هشتگهای مناسبتی #روز_خبرنگار و #خبرنگار همزمان با فرارسیدن روز خبرنگار با افزایش قابل توجهی در میزان انتشار و بازنشر همراه شدند که نشاندهنده توجه کاربران به مناسبتهای روز و موضوعات مرتبط با حرفه خبرنگاری است.
توییتر (X):
بررسی و رصد فضای توییتر در دو روز گذشته نشان میدهد که هشتگهایی مانند #جاویدشاه، #kingrezapahlavi و #انقلاب_شیروخورشید در صدر هشتگهای صعودی این بستر قرار گرفتهاند. افزایش انتشار و بازنشر این هشتگها بیانگر افزایش فعالیت محتوای مرتبط با جریان پهلوی و هواداران رضا پهلوی در این بازه زمانی است. در سوی دیگر، هشتگهایی مانند #russiagetoutofiran، #دریای_کاسپین_فروشی_نیست، #caspianseaisnotforsale و #دریای_کاسپین که در روزهای گذشته در پی بحثهای مرتبط با مالکیت دریای خزر و کنوانسیون خزر رشد قابل توجهی داشتند، با گذشت چند روز از اوج این موضوع با کاهش میزان انتشار و بازنشر مواجه شدند؛ روندی که میتواند نشاندهنده فروکش کردن تدریجی توجه کاربران به این موضوع باشد.
◉ شایعات و ادعاها
-
ارسال پیامک جعلی با عنوان مشمولان سهمیه جنگ برای کنکور – در فضای مجازی فراگیر بوده و تاکنون تأیید رسمی دریافت نکرده است.
-
تأخیر در بازگشایی مدارس و تغییر شیوه آموزش در سال تحصیلی جدید – گمانهزنیها درباره این موضوع همچنان در کانالهای آموزشی مطرح است.
-
دوبرابر شدن مبلغ کالابرگ الکترونیکی – این ادعا در برخی کانالهای اقتصادی مطرح شده و نیازمند شفافسازی از سوی مراجع ذیربط است.
-
جعل اظهارنظر منتسب به سردار احمد وحیدی درباره ساخت سلاح هستهای – در شبکههای اجتماعی بازنشر شده و فاقد سند معتبر است.
◉ کاربران مؤثر
امیرعلی ابوالفتح (تحلیلگر سیاسی): «تا زمانی که ترامپ به اهداف بنیادین خود نرسیده باشد، احتمال تکرار جنگهای پرشدت همچنان وجود دارد. روایت پیروزمندانه ترامپ لزوماً برای تمامی اقشار جامعه و ناظران بینالمللی قابل باور نیست. هیئت حاکمه آمریکا این ادعا را نمیپذیرد و به طور مستمر تکرار میکند که ایران خطر هستهای دارد. توان نظامی ترکیه و پاکستان فراتر از قدرت آمریکا نیست که بتوانند برای عربستان سپر دفاعی بسازند.»
نیما شجاعی (جامعهشناس): «واکنشهای جمعی به تیم ملی در سال ۱۴۰۱ را میتوان در چارچوب تروما و زخم جمعی، تضعیف موقت هویت ملی و بحران به رسمیت شناخته شدن تحلیل کرد؛ به گونهای که بخشی از جامعه در مواجهه با نمادهای رسمی، احساس فاصله و بیگانگی پیدا کرده است. وقتی فرد احساس میکند بخشی از انتخابهایش در فضای رسمی پذیرفته نمیشود، ممکن است به سمت انتخابهایی برود که آنها را غیرحکومتی یا مستقل از ساختار رسمی میداند. راحت بگویم هر آنچه حکومتی نیست، میپسندد. این نگاه حتی میتواند باعث شود بخشی از جامعه در مواجهه با تیم ملی نیز به جای آنکه آن را متعلق به خود بداند، آن را “تیم حکومت” تلقی کند.»
مهدی خراتیان (فعال رسانهای): «شرایط گذار نظم جهانی، احتمال بازتعریف بنیادین پارادایمهای سیاست خارجی و امنیت ملی ایران را افزایش داده و ضرورت بازاندیشی در نسبت ایران با مفاهیم قدرت، نظم و هژمونی را برجسته کرده است؛ در این چارچوب، تلفیق واقعگرایی مبتنی بر توازن قوا با رویکرد گرامشیِ مبتنی بر رضایت، شبکههای قدرت و “جنگ موضع”، امکان تحلیل دقیقتری از رقابت قدرتهای بزرگ فراهم میکند. رقابت آمریکا و چین نشان میدهد در حالی که آمریکا با اتکا به سرمایههای تاریخی و هژمونی ساختاری عمدتاً رویکردی تهاجمی دارد، چین از مسیر کنش تدریجی، بازتعریف میدانهای ژئواکونومیک، کریدورها و تغییر موقعیت بازیگران، به دنبال بازآرایی نظم موجود است؛ رویکردی که نسبت به تقابل دفعی، ظرفیت بیشتری برای پیشبرد اهداف بلندمدت دارد. بر این اساس، مقابله با ساختار تحریم نیز نه از مسیر اقدام دفعی یا مذاکره مقطعی، بلکه از طریق جنگ موضع، بهرهگیری هوشمندانه از رقابت چین و آمریکا و بازتعریف تدریجی جایگاه ایران در میدانهای اقتصادی و ژئواکونومیک نوظهور، به ویژه در تعامل با چین قابل پیگیری است.»
◉ رصد اندیشکدهها
اندیشکده شورای آتلانتیک:
تمرکز سنتی ناتو بر جبهه شرقی و تهدید روسیه موجب شده است که به چالش جناح جنوبی این ائتلاف، کمتر توجه شود. نیروهای روسیه که در سوریه، لیبی و منطقه ساحل (ساحل آفریقا) فعالیت میکنند، به تداوم نفوذ ایران، حفاظت از مسیرهای لجستیکی و گسترش دامنه همکاری میان روسیه، ایران و چین کمک میکنند. اعمال فشار بر شبکههای روسیه و ایران در خاورمیانه و آفریقا، نه تنها توان مسکو را برای ادامه جنگ در اوکراین کاهش میدهد، بلکه موقعیت ایران را در تحولات خاورمیانه با چالش مواجه میسازد.
اندیشکده هادسون:
«توافق مکه»، اعتبار و نفوذ پاکستان را در معماری امنیتی در حال شکلگیری خاورمیانه تثبیت میکند. این تحول، پس از توافق دفاع متقابل پاکستان و عربستان و همزمان با تلاش اسلامآباد برای گسترش همکاریهای دفاعی با کشورهایی مانند مصر و اردن رخ داده است. اهمیت خاورمیانه برای اسلامآباد، به منافع مستقیم آن بازمیگردد: بسیاری از متحدان مهم پاکستان در این منطقه قرار دارند، بخش بزرگی از واردات هیدروکربنی این کشور از این منطقه تأمین میشود و چندین میلیون پاکستانی در کشورهای خاورمیانه زندگی و کار میکنند. از سوی دیگر، این توافق میتواند برای روابط پاکستان و آمریکا نیز مفید باشد. دولت ترامپ خواهان تقسیم بیشتر بار امنیتی میان متحدان آمریکا است و احتمالاً از توافقی که هدف آن تقویت بازدارندگی جمعی منطقهای، ازجمله در برابر ایران است، استقبال میکند.
